काठमाडौं । धेरैजसो मानिसहरू, सबै नभए पनि, यो युद्ध सकेसम्म चाँडो अन्त्य होस् भन्ने चाहन्छन्। तर प्रश्न यो छ कि कुन सर्तहरूमा ? यहीनिर विभिन्न पक्षहरूका विचार फरक-फरक देखिन्छन् ।

संयुक्त राज्य अमेरिका

संयुक्त राज्य अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सञ्चालन गरेको युद्धको उद्देश्य अहिलेसम्म पूर्ण रूपमा स्पष्ट भएको छैन।

कहिले यस्तो देखिन्छ कि उनको लक्ष्य केवल इरानको परमाणु कार्यक्रमलाई सीमित गर्नु हो, भने कहिलेकाहीँ उनी अमेरिका र इजरायलका सबै मागहरू अघि इरान पूर्ण रूपमा झुक्नुपर्ने कुरा अडान लिइरहेका देखिन्छन्।

अझ कहिलेकाहीँ त उनले इस्लामिक रिपब्लिकको सम्पूर्ण शासन व्यवस्था नै ढल्ने अपेक्षा गरेको अभिव्यक्ति दिन्छन्।

अहिलेसम्म न त इरानले आत्मसमर्पण गरेको छ, न त त्यहाँको सत्ता व्यवस्था नै ढलेको छ। तर केही हप्तासम्म लगातार र अत्यन्तै सटीक रूपमा गरिएको बमबारीले इरानको सैन्य शक्तिलाई गम्भीर रूपमा कमजोर बनाएको छ।
फेब्रुअरीमा जेनेभामा ओमानको मध्यस्थतामा अमेरिका र इरानबीच भएको अप्रत्यक्ष वार्तामा परमाणु मुद्दामा केही प्रगति भएको पनि देखिएको थियो।

ओमानका अधिकारीहरूका अनुसार, इरान ठूला सहमतिहरू गर्न तयार थियो, जसबाट इरानले परमाणु हतियार निर्माण गर्ने प्रयास नगरेको भन्ने विश्वास दिलाउन सकिन्थ्यो।

यद्यपि इरान एउटा विषयमा भने बिल्कुलै तयार थिएन, र त्यो थियो आफ्नो ब्यालिस्टिक मिसाइल कार्यक्रमलाई सीमित गर्ने वा बन्द गर्ने विषयमा वार्ता गर्नु। साथै, उसले क्षेत्रीय रूपमा आफ्ना सहयोगी सशस्त्र समूहहरू—जस्तै हुथी (यमन) वा हिज्बुल्लाह (लेबनान)-लाई दिँदै आएको समर्थनबारे पनि छलफल गर्न चाहँदैनथ्यो।

अमेरिका र उसका धेरै सहयोगीहरूको आदर्श कल्पना भनेको यो युद्ध आयतुल्ला खामेनीको पतनसँगै समाप्त होस् र त्यसको सट्टामा चाँडै नै शान्तिपूर्ण तथा लोकतान्त्रिक रूपमा निर्वाचित सरकार स्थापना होस् भन्ने हो, जुन न आफ्ना नागरिकहरूका लागि खतरा बनोस् न त आफ्ना छिमेकीहरूका लागि। तर अहिलेसम्म यस्तो परिदृश्य कतै देखिएको छैन।

अमेरिकाका लागि यसपछि सबैभन्दा राम्रो नतिजा के हुन सक्छ भने, गम्भीर रूपमा कमजोर भइसकेको इस्लामिक रिपब्लिक इरानले आफ्नो व्यवहार परिवर्तन गरोस्, आफ्ना नागरिकमाथि हुने दमन रोकियोस् र क्षेत्रमा चरमपन्थी मिलिसिया समूहहरूलाई समर्थन दिन बन्द गरोस्। तर यो सम्भावना पनि कठिन देखिन्छ, विशेष गरी इरानले आफ्नो नयाँ सर्वोच्च नेताको रूपमा मोजतबा खामेनीलाई चयन गरेपछि। उनी दिवंगत कट्टरपन्थी नेता आयतोल्ला अली खामेनीका छोरा हुन्, जसका कारण अमेरिका झन् बढी असन्तुष्ट हुने सम्भावना छ।

विश्वभर तेलको बढ्दो मूल्य, स्ट्रेट अफ हर्मुज आंशिक रूपमा अवरुद्ध हुनु, र अमेरिकाभित्र देश फेरि अर्को महँगो मध्य–पूर्वी युद्धमा फस्दै गएको चिन्ता-यी सबै कारणहरूले राष्ट्रपति ट्रम्प माथि यो युद्ध रोक्ने दबाब झन् बढाउँदै लैजानेछ। तर यदि तेहरानको सत्ता संरचना बिना कुनै पश्चात्ताप पुरानै कडाइका साथ कायम रह्यो भने, ट्रम्पका लागि यो युद्धलाई असफलताबाहेक अन्य रूपमा प्रस्तुत गर्नु अत्यन्तै कठिन हुनेछ।

इरान
इरान चाहन्छ कि यो युद्ध सकेसम्म चाँडो अन्त्य होस्, तर जुनसुकै मूल्यमा होइन (अर्थात् उसले अमेरिकाका सबै सर्तहरू स्वीकार गरेर झुक्न तयार छैन)।

इरानलाई थाहा छ कि यस युद्धमा उसँग सम्भवतः ‘रणनीतिक धैर्य’ छ, जसका कारण ऊ ट्रम्पभन्दा लामो समयसम्म टिक्न सक्छ। साथै, भौगोलिक अवस्थाले पनि उसलाई केही हदसम्म फाइदा पुर्‍याएको छ।

इरानसँग खाडी क्षेत्रका अन्य कुनै पनि देशको तुलनामा सबैभन्दा लामो समुद्री तट रहेको छ, र उसमा जहाजरानी (शिपिङ)लाई लामो समयसम्म जोखिममा पार्ने क्षमता पनि छ।

सामान्य अवस्थामा विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल आपूर्ति गर्ने जहाजहरू हर्मुजको अत्यन्त साँघुरो मार्ग हुँदै आवतजावत गर्छन्, र इरानले यस मार्गमा निरन्तर दबाब कायम राख्न सक्छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले धेरै देशहरूलाई इजरायलसँग मिलेर सुरु गरिएको यस युद्धमा सहयोग गर्न आग्रह गरेका छन्, तर त्यसको खासै उत्साहजनक प्रतिक्रिया आएको छैन।

बेलायत, यूरोप तथा अन्य धेरै देशहरू आफ्ना नौसैनिकलाई जोखिममा पार्न हिच्किचाइरहेका छन्। उनीहरू सुरुदेखि नै समर्थन नगरेको युद्धमा व्यापारिक जहाजहरूको सुरक्षाका लागि हर्मुजमा गस्ती गर्न इच्छुक देखिएका छैनन्।

औपचारिक रूपमा इरानको भनाइ छ कि यो युद्धको अन्त यस्तो सुनिश्चित ग्यारेन्टीसहित हुनुपर्छ, जसअनुसार उसमाथि फेरि आक्रमण गरिने छैन।

साथै, उसले अमेरिका र इजरायलका हवाई आक्रमणबाट भएको अर्बौं डलरको क्षतिका लागि युद्ध क्षतिपूर्ति पनि माग गरेको छ। इरानलाई सायद थाहा छ कि उसका यीमध्ये कुनै पनि माग पूरा हुने सम्भावना कम छ।

तर इरान (इस्लामिक रिपब्लिक)को नेतृत्व र यसको इस्लामिक रिभाल्यूसनरी गार्ड कर्प्स (आईआरजीसी)का लागि यति मात्र पर्याप्त हुन सक्छ कि उनीहरू यो संघर्षबाट जोगिन सफल हुन् र आफ्ना जनतासामु तथा विश्वसामु यसलाई विजयका रूपमा प्रस्तुत गर्न सकून्।

इजरायल
तीन युद्धरत देशहरू- अमेरिका, इरान र इजरायलमध्ये इजरायललाई यो युद्ध अन्त्य गर्न सबैभन्दा कम हतार देखिन्छ।

यसको प्रयास इरानका ब्यालिस्टिक मिसाइल भण्डार, तिनका गोदाम, कमाण्ड तथा नियन्त्रण केन्द्र, राडार ठेगाना र इस्लामिक रिभाल्यूसनरी गार्ड कर्प्स (रिभोल्युशनरी गार्ड्स)का अड्डाहरूलाई सकेसम्म बढी ध्वस्त पार्ने रहेको छ।

निस्सन्देह, गोलीबारी रोकिएपछि यी सबै संरचनाहरू पुनः निर्माण गर्न सकिन्छ। यही कारणले इजरायल चाहन्छ कि इरानले यस्तो कार्य गर्दा ठूलो मूल्य चुकाउनुपर्ने कुरा राम्ररी बुझोस् – अर्थात् केही महिनापछि इजरायली इअर फोर्स फेरि फर्किएर यिनै संरचनाहरूलाई पुनः निशाना बनाउन सक्छ भन्ने सन्देश दिन खोजिएको हो।

इजरायलको दृष्टिमा इरानका मिसाइलहरू र यसको शंकास्पद परमाणु कार्यक्रम-दुवै नै उसको अस्तित्वसँग जोडिएको गम्भीर खतरा हुन्।

इरानसँग-कम्तीमा पनि युद्ध सुरु हुनु अघि सम्म-आन्तरिक रूपमा विकसित अत्यन्त उन्नत मिसाइल तथा ड्रोन उद्योग थियो। (यिनै ड्रोनहरू, जस्तै शेडेड ड्रोन, उसले आफ्ना सहयोगी रसियालाई दिएको थियो, जसको प्रयोग यूक्रेनमाथि निरन्तर आक्रमण गर्न गरिएको थियो।)

यसका अतिरिक्त, इरानले युरेनियमलाई ६० प्रतिशतसम्म समृद्ध गरिसकेको छ, जुन नागरिक परमाणु ऊर्जाका लागि आवश्यक स्तरभन्दा निकै बढी हो।

यी दुवै खतरालाई एकसाथ हेर्दा, बेन्जामिन नेतान्याहु नेतृत्वको सरकारको धारणा छ कि यस्तो अवस्था सहन सकिने खालको छैन।

खाडी देश
खाडीका अरब देशहरू- साउदी अरब, संयुक्त अबर इमिरेट्स, कतार, बहराइन, कुवेत र ओमान अहिलेसम्म समुद्रपार रहेको इस्लामिक रिपब्लिक अफ इरानसँग कुनै न कुनै रूपमा सहअस्तित्वमा बस्न सकिन्छ भन्ने मान्यता राख्दै आएका थिए, तर अब त्यो अवस्था बदलिएको छ।

उनीहरू यस कुरामा अत्यन्त असन्तुष्ट छन् कि इरानविरुद्धको यस युद्धलाई समर्थन नगरेको भए पनि, उनीहरूले लगभग दैनिक रूपमा इरानी ड्रोन र मिसाइल आक्रमणको सामना गर्नुपरिरहेको छ।

यही सोमबारको प्रारम्भिक केही घण्टामै साउदी मिनिष्ट्री अफ डिफेन्सले जनाएको छ कि उसले आफ्ना क्षेत्रतर्फ दागिएका ६० भन्दा बढी प्रोजेक्टाइलहरू आकाशमै गिराएको थियो।

एक खाडी देशका अधिकारीका अनुसार, ‘सहनशक्तिको सीमा समाप्त भइसकेको छ। हाम्रो र इरानबीच अब थोरै पनि विश्वास बाँकी छैन, र यसपछि उनीहरूसँग सामान्य सम्बन्ध राख्नु असम्भव छ।’ (विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय एजेन्सीहरुको सहयोगमा)

प्रतिक्रिया दिनुहोस्