पूर्वाधार वाच, काठमाडौं ।

नेपाल शैक्षिक परामर्श संघ (इक्यान) ले आयोजना गरेको ‘एडुक्लेभ ४.०’ अन्तर्गत शैक्षिक नीति, अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा, युवा, उद्यमशीलता तथा शैक्षिक परामर्श क्षेत्रका समसामयिक मुद्दामाथि बृहत् संवाद भएको छ । कार्यक्रममा विशेषगरी शैक्षिक परामर्श क्षेत्रको वर्तमान अवस्था, नीतिगत जटिलता, व्यवसायीले भोगिरहेका चुनौती तथा दीर्घकालीन समाधानका विषयमा गम्भीर छलफल गरिएको हो ।

इक्यानले सार्वजनिक गरेको निमन्त्रणाअनुसार कार्यक्रम काठमाडौंको नक्सालस्थित होटल मेरियटमा आयोजना गरिएको थियो । सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध पछिल्लो कार्यक्रम विवरणमा एडुक्लेभ ४.० लाई २०८३ भदौ ७ गते अर्थात् २३ अगस्ट २०२६ मा बिहानदेखि दिउँसोसम्म सञ्चालन भयको शैक्षिक नीति संवादको महत्वपूर्ण मञ्च का रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ ।

महिला उद्यमीलाई प्रोत्साहनको दाबी व्यवहारमा नदेखिएको आरोप

एडुक्लेभ ४.० अन्तर्गत आयोजित चौथो सत्र ‘आन्दोलनदेखि समाधानसम्म : शैक्षिक परामर्श क्षेत्र अब कता ?’ विषयक छलफलमा बोल्दै इक्यानकी उपाध्यक्ष गीता शर्मा सिवाकोटीले सरकारले महिला उद्यमीलाई प्रोत्साहन दिने दाबी गरे पनि व्यवहारमा त्यसअनुसारको नीति तथा वातावरण निर्माण हुन नसकेको आरोप लगाइन् ।

शैक्षिक परामर्श व्यवसायमा महिलाहरूको उल्लेखनीय योगदान रहेको बताउँदै उनले यस क्षेत्रमा ७० प्रतिशतभन्दा बढी महिला सहभागिता रहेको दाबी गरिन् । उनका अनुसार कुल कन्सल्ट्यान्सीहरूमध्ये करिब ८ सयदेखि १ हजारसम्म महिलाको नाममा दर्ता रहेका छन् भने ५ सयभन्दा बढी शैक्षिक परामर्श संस्था महिलाहरू स्वयंले प्रत्यक्ष रूपमा सञ्चालन गरिरहेका छन् ।

“महिला उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहन गर्ने भनिए पनि व्यवहारमा सहज वातावरण निर्माण हुन सकेको छैन,” उनले भनिन् ।

नीतिगत सुधारको माग

सिवाकोटीले शैक्षिक परामर्श व्यवसायलाई व्यवस्थित बनाउने नाममा ल्याइने नीति तथा कानुनी व्यवस्थाले वास्तविक व्यवसायीको अवस्था, लगानी, रोजगारी र महिला उद्यमीको भूमिकालाई समेत ध्यान दिनुपर्ने बताइन् ।

उनले सरकार र सरोकारवाला निकायबीच पर्याप्त संवाद र सहकार्यबिना लागू गरिएका नीतिहरूले समस्या समाधान गर्नुको सट्टा व्यवसायीलाई थप जटिलतामा पार्न सक्ने धारणा राखिन् । शैक्षिक परामर्श क्षेत्रलाई पारदर्शी, जिम्मेवार र विद्यार्थीमैत्री बनाउँदै व्यवसाय सञ्चालनका लागि पनि व्यवहारिक वातावरण तयार गर्नुपर्नेमा उनको जोड थियो ।

शैक्षिक परामर्श क्षेत्रका समस्या र समाधानमाथि बहस

इक्यानका अनुसार एडुक्लेभ ४.० नेपालका शिक्षा, शैक्षिक परामर्श, अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा, युवा, उद्यमशीलता, नीति निर्माण तथा आर्थिक विकाससँग सम्बन्धित समसामयिक विषयमा उच्चस्तरीय संवाद र विचार–विमर्श गर्ने मञ्च हो ।

कार्यक्रममा नीति निर्माता, पूर्वमन्त्री, विज्ञ, उद्यमी, शिक्षाविद्, सञ्चारकर्मी तथा शैक्षिक क्षेत्रका प्रतिनिधिहरूको सहभागितामा शैक्षिक परामर्श क्षेत्रको वर्तमान अवस्था, नीतिगत सुधार, अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा बजारमा नेपालको भूमिका र भविष्यको कार्यदिशामाथि छलफल गरिएको जनाइएको छ ।

इक्यान सन् १९९७ मा स्थापित नेपालका शैक्षिक परामर्श व्यवसायीहरूको प्रमुख छाता संगठनमध्ये एक हो । संस्थाले जिम्मेवार परामर्श, व्यावसायिक आचारसंहिता, विद्यार्थी हित तथा नीतिगत संवादलाई आफ्नो प्राथमिकताका रूपमा अघि बढाउँदै आएको जनाएको छ । इक्यानको आधिकारिक विवरणअनुसार संस्थामा देशभरका सयौँ शैक्षिक परामर्श संस्थाहरू आबद्ध छन् ।

सरोकारवालाबीच निरन्तर संवाद आवश्यक

कार्यक्रममा सहभागीहरूले शैक्षिक परामर्श क्षेत्रसँग सम्बन्धित नीति निर्माण गर्दा व्यवसायी, विद्यार्थी, अभिभावक, शिक्षाविद् तथा सम्बन्धित सरकारी निकायबीच व्यापक छलफल आवश्यक रहेकोमा जोड दिएका छन् ।

विशेषगरी महिलाको उल्लेखनीय सहभागिता रहेको शैक्षिक परामर्श व्यवसायमा उद्यमशीलता प्रवर्द्धन, सहज कानुनी व्यवस्था, पारदर्शिता, विद्यार्थीको हित संरक्षण तथा व्यवसाय सञ्चालनका लागि अनुकूल वातावरण निर्माण गर्न सरकार गम्भीर हुनुपर्ने सहभागीहरूको धारणा थियो ।

इक्यानले एडुक्लेभ ४.० मार्फत उठेका विषय र सुझावलाई सरोकारवाला निकायसम्म पुर्‍याउँदै शैक्षिक क्षेत्रको नीतिगत सुधार र दीर्घकालीन समाधानका लागि पहल गर्ने अपेक्षा गरिएको छ । नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा तथा शैक्षिक परामर्श क्षेत्रलाई व्यवस्थित, विश्वसनीय र प्रतिस्पर्धी बनाउन सरकार र निजी क्षेत्रबीच प्रभावकारी सहकार्य आवश्यक रहेकोमा समेत कार्यक्रममा जोड दिइएको थियो ।

भारतबाट विश्वका प्रमुख शैक्षिक गन्तव्यसम्म विस्तार

भट्टराईका अनुसार विगतमा नेपाली विद्यार्थीका लागि भारत प्रमुख र स्वाभाविक शैक्षिक गन्तव्यका रूपमा रहेको थियो । उच्च शिक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय अध्ययनका अवसर खोज्ने नेपाली विद्यार्थीको संख्या तथा गन्तव्य विस्तार हुँदै जाँदा अहिले परिस्थिति निकै परिवर्तन भएको उनले बताए ।

उनका अनुसार नेपाली विद्यार्थीको शैक्षिक गन्तव्य अब भारतमा मात्र सीमित नरही अस्ट्रेलिया, बेलायत, अमेरिका, क्यानडा, जापान, कोरियालगायत विश्वका विभिन्न प्रमुख मुलुकसम्म विस्तार भएको छ ।

उनले यस परिवर्तनलाई नेपाली समाजको बढ्दो शैक्षिक चेतना, विश्वव्यापी शैक्षिक अवसरको पहुँच र अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षाप्रतिको बढ्दो आकर्षणसँग जोडेर हेर्नुपर्ने धारणा राखे ।

शैक्षिक परामर्श क्षेत्रको भूमिका व्यापक

निवर्तमान अध्यक्ष भट्टराईले शैक्षिक परामर्श संस्थाको भूमिका विद्यार्थीलाई एउटा देशबाट अर्को देश पठाउने प्रक्रियामा मात्र सीमित नरहेको बताए । विद्यार्थीलाई उपयुक्त शैक्षिक गन्तव्य, विषय, कलेज तथा विश्वविद्यालय छनोटमा सहयोग गर्ने, आवश्यक परामर्श प्रदान गर्ने र अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षाको पहुँचलाई व्यवस्थित बनाउन यस क्षेत्रले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्दै आएको उनको भनाइ थियो ।

उनले शैक्षिक गतिशीलताको बदलिँदो स्वरूपसँगै शैक्षिक परामर्श क्षेत्रलाई पनि जिम्मेवार, व्यवस्थित र गुणस्तरीय बनाउनु आवश्यक रहेको उल्लेख गरे ।

नीति निर्माणमा क्षेत्रको वास्तविकता बुझ्नुपर्नेमा जोड

भट्टराईले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षा र शैक्षिक गतिशीलताको विकासक्रमलाई गहिराइमा नबुझी शैक्षिक परामर्श क्षेत्रसम्बन्धी नीति निर्माण गर्दा समस्या उत्पन्न हुन सक्ने बताए । त्यसैले सरोकारवाला पक्षबीच संवाद, सहकार्य र क्षेत्रको वास्तविक अवस्था बुझेर मात्र दीर्घकालीन नीति निर्माण गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिए ।

इक्यानले आयोजना गरेको नीतिगत संवादमा शैक्षिक परामर्श क्षेत्रको वर्तमान अवस्था, अन्तर्राष्ट्रिय शिक्षामा नेपाली विद्यार्थीको बढ्दो सहभागिता तथा आगामी दिनमा आवश्यक नीतिगत सुधारका विषयमा समेत छलफल गरिएको थियो ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्